राजनयिक सम्बन्ध भाषाई बंधन द्वारा मजबूत होते हैं: हिंदी की वैश्विक प्रतिध्वनि
| 2023-09-16
अस्ट्रेलियाका उच्चायुक्त फिलिप ग्रिन। (फाइल - एक्स / @AusHCIndia)
नया राजनैतिक प्रवृत्ति र विश्व मंचमा भारतको बढ्दो भाषाई प्रभावः खोलने
नयाँ राजनैतिक प्रवृत्तिलाई भेषभगोलमा गर्दै हिंदीको वृद्धि: विश्व स्तरमा भारतको बढ्दो भाषाई प्रभाव
हाल हाम्रो देश भारतमा भइरहेको हाला संदर्भमा, हाम्रो महत्वाकांक्षी राजनैतिक व्यापार संग साथै भाषाई राजनीति असलसलमा पलायतन गरेको थियो। अन्तर्राष्ट्रिय राजनितिज्ञहरूले हिन्दी भाषाको मोहमा कसरी लिप्याएका छन् यो भारतको विश्वस्तरीय प्रभावको प्रमाण हो, तर यसले विश्वले बढ्दै गएको समावेशी वैश्विक सांस्कृतिक परिदृश्यको प्रतिबिम्ब नै हो।
आधिपत्यमा यो भाषाई लहरको मुख्यता, अस्ट्रेलियाली उच्चायुक्तबाट अन्तरराष्ट्रिय राजनितिज्ञहरूले आफू गर्ने हिन्दीमा प्रस्तुत गरेको एउटा मनोभावपूर्ण भिडियो पोस्टमा पनि रमायान्न भएको थियो। यो हिन्दी दिवसको समर्पणको तारीख, १४ सेप्टेम्बर २०२३, मनाउने कार्यक्रमको जरिवाना थियो। प्रतिसारी, प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले एउटा राष्ट्रीय महत्वका हिन्दी नक्कलीहरूको सांस्कृतिक महत्वलाई हाइलाइट गरी, ओस्त्रेलियाली राजनितिज्ञहरूले हिन्दीलाई देखि कटै रोचक अवस्थाको "चम्किलो" सम्पर्क संकेत गर्नुस्।
तर, यो ओस्ट्रेलियाली मनोभावले चाहिं ऐतिहासिक हुन लाई मात्र थियो भन्ने होइन। आपातकालीन राजनीतिमा महर्षि हुनु भएकी यूएस राजदूत मार्गरेट मैकलियोडले आफैलाई नहरमा चिंगारी जस्तै भैरहेकाले विश्व्विद्यालयीक शिक्षा यस्तो सम्बन्ध प्रदान गर्दै स्वप्न सहिंको एक गहानी चित्र चित्रण गर्ने प्रयासको प्रतिच्छाया नहरे।
यी घटनाहरू मात्र आफै आफै उल्लेखनीय हुनेछैनन्। जापान, जर्मनी र ब्राजिल, जस्ता देशहरूका मन्त्रिपरिषद र वरिष्ठ राजनयितहरूले भारत भ्रमण वा संयुक्त प्रेस इन्टरेक्सनमा हिन्दीमा भाषणमा प्रयास गर्या भनेर आवेदन गरौं अनुलेख्नीय छ। यस्ता प्रयासहरू, अतिथिनो परिदृश्यलाई प्रमुख वैश्विक भाषाघरहरू जस्तै अंग्रेजी वा फ्रेन्च मात्रै सिमटाइनेछ भनेर पहिले देखिएका छन्। यी मुख्यतया विदेशी मन्त्रिमालाई लिनुहुने महकासिम्मा र दिएछन्। यी लोगोहरूले भारतमा छोडेका खासाखासी भाषाहरूको संबद्धता देखी विश्वको धार्मिक्ता संकेत गरिरहेका छन् र ऐतिहासिक परम्पराहरूलाई यस भूमिका तान्दै छन्।
मुख्यधारामा हिलोहरू हेर्दा यी भावनाहरू पुष्ठी गरे। विभिन्न सामाजिक संजालहरूले मार्गदर्शित हुने जनजातिक बाचपत्रहरूले उनको कुशलता प्रशंसा गरेका छन्। बढी छक्कन आईनामा छुम्बन लिएर च्यानलहरूबाट तिर्खा सबै को मनमुटाउदै छन्, केही रमाइला टिप्पणीहरूमा हिन्दी शब्दहरू उच्चारण भइरहेको अमेरिकी लहरमा हाँसो लागेको मनमुटाउदै छन्। यो देखावटले बताउदछ जहाँ आवास गर्ने गरेर संशायका स्तरमा क्षेत्रबारे विचार गर्ने भर्खरै भइरहेका हामी बासने विश्वक दरवाजा, कम्तिमा भाषाई दृष्टिमा।
मैकलियोडको व्यक्तित्वमा ढुवान लगाउनेर उनको नामावलीले नोकेको ताजा तस्बिरलाई स्पष्ट चित्र दिनेछ। दिल्ली अर्थशास्त्र मा अध्ययन, कोलंबिया विश्वविद्यालय र जॉर्जटाउन विश्वविद्यालय जस्ता प्रतिष्ठित संस्थाहरूबाटका अवार्डहरू लगायतो विविध सांगठनिक जीवनलाई मूलभूत परिचय दिन्छ। यसका सन्दर्भमा उनको भाषाई स्रोति सामग्री अधिक प्रासंगिक हुन्छ।
हाम्रो मनमुटाउने महत्वलाई ध्यानमा राखेर, यी तथ्यमा मुख्य प्रश्न छन्। हिन्दीको संसारी भईरहेको जगतमा दूर्व्यासित नबैठेको हुन्छ। क्याम्ब्रिज बाट येल जस्ता विश्वविद्यालयहरूले चाहिनेछन् विशेष अवधारणाहरूमा हिन्दीमा विस्तृत पाठ्यक्रमहरू प्रदान गर्दै बढ्दै गएका छन्।
समापनको रूपमा यसरी करिब ५० साल देखि बढ्दै जाने भाषाहरूको वैश्विकीकरणमा इण्डियन भाषाहरूको बढ्दै दुर्लभ सर्वव्यापी प्रत
आधिपत्यमा यो भाषाई लहरको मुख्यता, अस्ट्रेलियाली उच्चायुक्तबाट अन्तरराष्ट्रिय राजनितिज्ञहरूले आफू गर्ने हिन्दीमा प्रस्तुत गरेको एउटा मनोभावपूर्ण भिडियो पोस्टमा पनि रमायान्न भएको थियो। यो हिन्दी दिवसको समर्पणको तारीख, १४ सेप्टेम्बर २०२३, मनाउने कार्यक्रमको जरिवाना थियो। प्रतिसारी, प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले एउटा राष्ट्रीय महत्वका हिन्दी नक्कलीहरूको सांस्कृतिक महत्वलाई हाइलाइट गरी, ओस्त्रेलियाली राजनितिज्ञहरूले हिन्दीलाई देखि कटै रोचक अवस्थाको "चम्किलो" सम्पर्क संकेत गर्नुस्।
तर, यो ओस्ट्रेलियाली मनोभावले चाहिं ऐतिहासिक हुन लाई मात्र थियो भन्ने होइन। आपातकालीन राजनीतिमा महर्षि हुनु भएकी यूएस राजदूत मार्गरेट मैकलियोडले आफैलाई नहरमा चिंगारी जस्तै भैरहेकाले विश्व्विद्यालयीक शिक्षा यस्तो सम्बन्ध प्रदान गर्दै स्वप्न सहिंको एक गहानी चित्र चित्रण गर्ने प्रयासको प्रतिच्छाया नहरे।
यी घटनाहरू मात्र आफै आफै उल्लेखनीय हुनेछैनन्। जापान, जर्मनी र ब्राजिल, जस्ता देशहरूका मन्त्रिपरिषद र वरिष्ठ राजनयितहरूले भारत भ्रमण वा संयुक्त प्रेस इन्टरेक्सनमा हिन्दीमा भाषणमा प्रयास गर्या भनेर आवेदन गरौं अनुलेख्नीय छ। यस्ता प्रयासहरू, अतिथिनो परिदृश्यलाई प्रमुख वैश्विक भाषाघरहरू जस्तै अंग्रेजी वा फ्रेन्च मात्रै सिमटाइनेछ भनेर पहिले देखिएका छन्। यी मुख्यतया विदेशी मन्त्रिमालाई लिनुहुने महकासिम्मा र दिएछन्। यी लोगोहरूले भारतमा छोडेका खासाखासी भाषाहरूको संबद्धता देखी विश्वको धार्मिक्ता संकेत गरिरहेका छन् र ऐतिहासिक परम्पराहरूलाई यस भूमिका तान्दै छन्।
मुख्यधारामा हिलोहरू हेर्दा यी भावनाहरू पुष्ठी गरे। विभिन्न सामाजिक संजालहरूले मार्गदर्शित हुने जनजातिक बाचपत्रहरूले उनको कुशलता प्रशंसा गरेका छन्। बढी छक्कन आईनामा छुम्बन लिएर च्यानलहरूबाट तिर्खा सबै को मनमुटाउदै छन्, केही रमाइला टिप्पणीहरूमा हिन्दी शब्दहरू उच्चारण भइरहेको अमेरिकी लहरमा हाँसो लागेको मनमुटाउदै छन्। यो देखावटले बताउदछ जहाँ आवास गर्ने गरेर संशायका स्तरमा क्षेत्रबारे विचार गर्ने भर्खरै भइरहेका हामी बासने विश्वक दरवाजा, कम्तिमा भाषाई दृष्टिमा।
मैकलियोडको व्यक्तित्वमा ढुवान लगाउनेर उनको नामावलीले नोकेको ताजा तस्बिरलाई स्पष्ट चित्र दिनेछ। दिल्ली अर्थशास्त्र मा अध्ययन, कोलंबिया विश्वविद्यालय र जॉर्जटाउन विश्वविद्यालय जस्ता प्रतिष्ठित संस्थाहरूबाटका अवार्डहरू लगायतो विविध सांगठनिक जीवनलाई मूलभूत परिचय दिन्छ। यसका सन्दर्भमा उनको भाषाई स्रोति सामग्री अधिक प्रासंगिक हुन्छ।
हाम्रो मनमुटाउने महत्वलाई ध्यानमा राखेर, यी तथ्यमा मुख्य प्रश्न छन्। हिन्दीको संसारी भईरहेको जगतमा दूर्व्यासित नबैठेको हुन्छ। क्याम्ब्रिज बाट येल जस्ता विश्वविद्यालयहरूले चाहिनेछन् विशेष अवधारणाहरूमा हिन्दीमा विस्तृत पाठ्यक्रमहरू प्रदान गर्दै बढ्दै गएका छन्।
समापनको रूपमा यसरी करिब ५० साल देखि बढ्दै जाने भाषाहरूको वैश्विकीकरणमा इण्डियन भाषाहरूको बढ्दै दुर्लभ सर्वव्यापी प्रत
भारतले ग्लोबल साउथलाई सहयोग गर्न जारी राख्छ, होन्डुरसलाई मानवीय सहायता पठाउँछ
भारतले हालैको उष्णकटिबंधीय आँधी साराको कारण होन्डुरसमा मानवीय सहायता पठाएर ग्लोबल साउथमा आफ्नो प्रतिबद्धतालाई पुन: पुष्टि गरेको छ। ल्याटिन अमेरिकी राष्ट्रलाई पठाइएको २६ टनको खेपमा कम्बल र सुत्ने म्याटका अतिरिक्त मेडिकल र सर्जिकल सामग्रीहरू समावेश छन्।
| 2025-02-23
भुटानका प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणले नियमित उच्चस्तरीय आदानप्रदानको परम्परालाई सुदृढ पारेको छ
भुटानका प्रधानमन्त्री छिरिङ तोब्गेको फेब्रुअरी २०-२१, २०२५ मा भारतको आधिकारिक भ्रमणले दुई राष्ट्रहरू बीच नियमित उच्चस्तरीय आदानप्रदानको परम्परालाई सुदृढ गरेको छ। प्रधानमन्त्री तोब्गेले शुक्रबार (२१ फेब्रुअरी, २०२५) मा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले उद्घाटन गरेको स्कूल अफ अल्टिमेट लिडरसिप को उद्घाटन नेतृत्व सम्मेलनमा भाग लिए।
| 2025-02-22
जयशंकर र चिनियाँ विदेश मन्त्री वाङ यी जि २० बैठकको छेउमा भेटघाट गर्दै
विदेश मन्त्री एस जयशंकर र चिनियाँ विदेश मन्त्री वाङ यीले शुक्रबार (फेब्रुअरी २१, २०२५) दक्षिण अफ्रिकाको जोहानेसबर्गमा भएको जि २० विदेश मन्त्रीहरूको बैठकको छेउमा भेटेका थिए।
| 2025-02-21
भारतले नेपाली विद्यार्थीहरूको सुरक्षा, सुरक्षा र भलाइ सुनिश्चित गर्न सबै आवश्यक कदम चाल्नेछ: MEA
भारत सरकारले भारतमा रहेका नेपाली विद्यार्थीहरूको सुरक्षा, सुरक्षा र भलाइ सुनिश्चित गर्न सबै आवश्यक कदमहरू चाल्नेछ, विदेश मन्त्रालय ले शुक्रबार (२१ फेब्रुअरी, २०२५) मा उक्त देशका विद्यार्थी भुवनेश्वर, ओडिशाको एक प्रख्यात उच्च शैक्षिक संस्थामा मृत फेला परेको दिन पछि भने।
| 2025-02-21
पीएम मोदीको नेतृत्वमा खाडीसँग भारतको बढ्दो साझेदारी
प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको नेतृत्वमा खाडी क्षेत्रसँगको भारतको सम्बन्धले धेरै ध्यान दिएको छ। भारतका लागि खाडी क्षेत्र बलियो राजनीतिक, आर्थिक र सुरक्षा चासो भएको 'विस्तारित छिमेकी' हो। यस क्षेत्रसँग भारतको संलग्नता अझ बलियो र बहुआयामिक भएको छ।
| 2025-02-20